Informasjon

valbard rommar ein av dei rikaste og best bevarte arkeologiske kulturarvane i Arktis og representerer ein internasjonal kulturarv av stor verdi. Bevarte i permafrost har desse materiala høg vitskapleg tyding i verdssamanheng. Øygruppa ber spor etter meir enn 400 år med menneskeleg aktivitet og tilpassing til eit ekstremt miljø – frå dei første europeiske ekspedisjonane og den tidlege industrielle kvalfangsten på 1600–1700-talet, til seinare gruvedrift. Samstundes er Svalbard i dag eit geopolitisk og klimarelatert hotspot, der klimaendringar trugar både natur og kulturminne.

Dette foredraget tek utgangspunkt i nyare forsking på kvalfangargraver på Svalbard, knytt til Europas første store industrielle utnytting av Arktis. Over 900 bevarte kvalfangargraver på øygruppa vitnar om eit hardt og risikofylt arbeidsliv for unge menn rekrutterte frå store delar av Europa, også frå Danmark-Noreg. Desse menneska er ofte fråverande i skriftlege kjelder, men gjennom arkeologiske funn kan liva deira likevel studerast.

Ved hjelp av analysar av skjelett, klede og skadar, samt DNA- og isotopundersøkingar, gjev gravene innsikt i helse, kosthald, opphav og levekår. Funnane syner tydelege spor etter tungt kroppsarbeid, sjukdom og mangelernæring, ofte frå ung alder. Samstundes opnar materialet for nye perspektiv på arbeidsmigrasjon og sosiale tilhøve i Noreg og Europa i tidleg moderne tid. Om vi løfter blikket og ser dette i ein større samanheng, kan vi kanskje spekulere i om ikkje menneske frå innlandsområde som Valdres òg kan ha vore ein del av denne historia?

Foredraget belyser korleis arkeologisk forsking på Svalbard ikkje berre handlar om Arktis, men også om vår felles nære og lokale historie – og kvifor denne kunnskapen hastar å dokumentere i møte med raske klimaendringar.

Arkeologiske spor frå Svalbard Arbeidsmigrasjon, liv og helse i Arktis

  • Kategori

    Foredrag

  • Hvor

    Valdres Folkemuseum

  • Dato

    Tir. 12. mai kl 19:00

Booking

Om foredragshaldaren
Lise Loktu er forskar III ved nordområdeavdelingen. Ho har mastergrad i arkeologi frå NTNU, med spesialisering innanfor GIS og historisk arkeologi.

Frå 2016 til 2022 arbeidde ho som seniorrådgjevar hos Sysselmestaren på Svalbard med ansvar for arkeologiske kulturminne. Her har ho bidrege sterkt til å etablere eit fagleg program for forvaltning av arkeologiske kulturminne på Svalbard. Ho har òg prosjektert og leia fleire store utgravingsprosjekt, mellom anna av kvalfangargraver i Smeerenburgfjorden.

Lise har òg arbeidd mykje med miljøovervaking på Svalbard og har hatt ansvar for å etablere eit miljøovervakingsprogram for kulturminne ved bruk av drone, georefererte ortofoto og 3D-modellar. Ho har vore sertifisert dronepilot for Sysselmestaren og har bidrege til å kartleggje fleire sårbare kulturmiljø.

Informasjon

valbard rommar ein av dei rikaste og best bevarte arkeologiske kulturarvane i Arktis og representerer ein internasjonal kulturarv av stor verdi. Bevarte i permafrost har desse materiala høg vitskapleg tyding i verdssamanheng. Øygruppa ber spor etter meir enn 400 år med menneskeleg aktivitet og tilpassing til eit ekstremt miljø – frå dei første europeiske ekspedisjonane og den tidlege industrielle kvalfangsten på 1600–1700-talet, til seinare gruvedrift. Samstundes er Svalbard i dag eit geopolitisk og klimarelatert hotspot, der klimaendringar trugar både natur og kulturminne.

Dette foredraget tek utgangspunkt i nyare forsking på kvalfangargraver på Svalbard, knytt til Europas første store industrielle utnytting av Arktis. Over 900 bevarte kvalfangargraver på øygruppa vitnar om eit hardt og risikofylt arbeidsliv for unge menn rekrutterte frå store delar av Europa, også frå Danmark-Noreg. Desse menneska er ofte fråverande i skriftlege kjelder, men gjennom arkeologiske funn kan liva deira likevel studerast.

Ved hjelp av analysar av skjelett, klede og skadar, samt DNA- og isotopundersøkingar, gjev gravene innsikt i helse, kosthald, opphav og levekår. Funnane syner tydelege spor etter tungt kroppsarbeid, sjukdom og mangelernæring, ofte frå ung alder. Samstundes opnar materialet for nye perspektiv på arbeidsmigrasjon og sosiale tilhøve i Noreg og Europa i tidleg moderne tid. Om vi løfter blikket og ser dette i ein større samanheng, kan vi kanskje spekulere i om ikkje menneske frå innlandsområde som Valdres òg kan ha vore ein del av denne historia?

Foredraget belyser korleis arkeologisk forsking på Svalbard ikkje berre handlar om Arktis, men også om vår felles nære og lokale historie – og kvifor denne kunnskapen hastar å dokumentere i møte med raske klimaendringar.

VALDRESMUSEA AS © 2026

DUELL